Gevaarlijke stoffen

Gevaarlijke stoffen meten en blootstelling beoordelen

Wil je gevaarlijke stoffen meten op de werkplek, zoals lasrook, houtstof, kwartsstof of oplosmiddelen? Dan wil je weten hoe hoog de blootstelling van je medewerkers is. ArboVeiligheid beoordeelt de blootstelling stap voor stap: met een basisonderzoek, met Stoffenmanager of met metingen volgens NEN-EN 689.

Conform Arbowet

Binnen 48 uur contact

Landelijke dekking

Kerndeskundigen in eigen dienst

Deze opdrachtgevers gingen je voor

AIC Visser
Alliander
Bouwbedrijf Frank Wielink
De Fryske Marren
De Jong
Firda
Mateboer
Noardeast-Fryslan
PRO Dokkum
Rentex
Stertil
Timmerfabriek De Jong
Trouw nutrition
Watersport online
Adviseurs van ArboVeiligheid beoordelen de werkzaamheden in een metaalwerkplaats

Achtergrond

Waarom gevaarlijke stoffen meten?

Blootstelling aan gevaarlijke stoffen kan leiden tot luchtwegklachten, huidaandoeningen, vergiftiging en beroepsziekten, soms pas jaren later. Door de blootstelling te beoordelen en te toetsen aan de grenswaarden, weet je of de huidige maatregelen voldoende zijn en waar je moet ingrijpen. Stoffen die we vaak tegenkomen:

✓  Lasrook en metaalstof
✓  Houtstof en kwartsstof
✓  Oplosmiddelen in verf, lijm en reinigingsmiddelen
✓  Isocyanaten en epoxyharsen
✓  Dieselmotoremissie en andere uitlaatgassen

Komt er uit de RI&E een actiepunt voor gevaarlijke stoffen? Dan volgt meestal een nadere inventarisatie, waarbij de blootstelling wordt beoordeeld met een rekenmodel of met metingen. Lees meer over de nadere inventarisatie en verdiepende RI&E.

Onze aanpak

Drie manieren om blootstelling te beoordelen

Niet elke situatie vraagt om metingen. We kiezen de aanpak die past bij jouw risico's, zodat je een goed onderbouwde beoordeling krijgt zonder onnodige kosten.

01

Basisonderzoek en expert judgement

We brengen de stoffen, werkzaamheden, hoeveelheden, duur en bestaande maatregelen in kaart. Ligt de blootstelling duidelijk ruim onder of juist boven de grenswaarde, dan is deze kwalitatieve beoordeling vaak al voldoende om te onderbouwen en maatregelen te nemen.

02

Kwantitatief met Stoffenmanager

Is het basisonderzoek niet doorslaggevend, dan schatten we de blootstelling met een rekenmodel zoals Stoffenmanager. Zo krijg je een onderbouwde inschatting van de concentratie, zonder dat er direct gemeten hoeft te worden.

03

Metingen volgens NEN-EN 689

Voor een harde toetsing meten we de blootstelling in de ademzone van medewerkers. Volgens NEN-EN 689 stellen we een meetstrategie op en toetsen we de resultaten aan de grenswaarde. Zo heb je een onderbouwing die standhoudt bij een inspectie.

Meetstrategie

Meetstrategie en beoordeling volgens NEN-EN 689

Een meting is pas bruikbaar als vooraf duidelijk is wie, wanneer en hoe vaak er gemeten wordt. Daarom stelt de arbeidshygiënist eerst een meetstrategie op. Die bepaalt de waarde van het onderzoek meer dan de meting zelf.

Inhalatoire blootstelling in de ademzone

We meten wat een medewerker tijdens het werk inademt. Dat gebeurt met persoonlijke metingen: de medewerker draagt een meetpomp met filter of buisje, met de meetkop in de ademzone. Er wordt gemeten tijdens een representatieve werkdag, onder normale omstandigheden.

Inadembare en respirabele fractie

Niet elk stofdeeltje komt even diep in de luchtwegen. De inadembare fractie bevat de deeltjes die via neus en mond worden ingeademd. De respirabele fractie bestaat uit de kleinste deeltjes, die tot in de longblaasjes doordringen. De grenswaarde van een stof bepaalt welke fractie we meten. Voor kwarts is dat bijvoorbeeld de respirabele fractie.

Groepen en aantal metingen

Medewerkers met vergelijkbaar werk en een vergelijkbare blootstelling worden in één groep ingedeeld. Per groep schrijft NEN-EN 689 een minimaal aantal metingen voor. Met drie tot vijf metingen kan een eerste toets worden gedaan: liggen alle uitkomsten ruim onder de grenswaarde, dan is de blootstelling aantoonbaar laag. Is dat niet het geval, dan zijn minimaal zes metingen nodig voor een statistische toetsing.

Interpretatie en vervolg

De uitkomsten worden per groep getoetst aan de wettelijke of private grenswaarde. Wordt de grenswaarde overschreden of ligt de blootstelling er dichtbij, dan adviseren we maatregelen volgens de arbeidshygiënische strategie uit artikel 3 van de Arbowet: eerst de bron aanpakken, dan technische en organisatorische maatregelen, en pas als laatste persoonlijke beschermingsmiddelen. Ook bij een gunstige uitkomst wordt de blootstelling periodiek opnieuw beoordeeld.

Veelvoorkomende stoffen

Welke gevaarlijke stoffen meten we?

Deze stoffen komen we in de praktijk het vaakst tegen. Per stof kijken we waar de blootstelling vandaan komt en welke aanpak past: een beoordeling, een berekening of een meting.

01

Lasrook en metaalstof

Bij lassen, slijpen en snijden komen fijne metaaldeeltjes vrij, zoals mangaan, chroom en nikkel. We meten de blootstelling van lassers en collega's in de buurt en beoordelen of afzuiging en ventilatie voldoende werken. Meer over lasrook meten en chroom-6 meten.

02

Kwartsstof

Kwartsstof ontstaat bij zagen, slijpen, boren en frezen in beton, steen en tegels. Het kan leiden tot silicose en longkanker. We meten de blootstelling tijdens het werk en adviseren over bronafzuiging en nat bewerken. Meer over kwartsstof meten.

03

Houtstof

In timmerfabrieken, meubelmakerijen en bij zaag- en schuurwerk komt houtstof vrij. Hardhoutstof is kankerverwekkend. We meten de blootstelling en kijken naar afzuiging, schoonmaakmethoden en werkwijze. Meer over houtstof meten.

04

Oplosmiddelen

Verf, lijm, kit en reinigingsmiddelen bevatten vaak oplosmiddelen, die je inademt of via de huid opneemt. We meten de concentratie in de ademzone en beoordelen ventilatie, producten en werkwijze.

05

Isocyanaten en epoxyharsen

Bij spuiten, lijmen en coaten met 2K-producten kunnen isocyanaten en epoxy's vrijkomen. Ze kunnen overgevoeligheid van luchtwegen en huid veroorzaken, die blijvend is. We beoordelen de blootstelling en de bescherming.

06

Dieselmotoremissie

In werkplaatsen, magazijnen en hallen waar binnen met diesel wordt gereden of gewerkt, komt dieselmotoremissie (DME) vrij. DME is kankerverwekkend. We meten de blootstelling en adviseren over afzuiging en alternatieven. Meer over dieselmotoremissie meten.

Onze diensten

Waarmee we je helpen

Stoffenregister

We inventariseren welke gevaarlijke stoffen aanwezig zijn en zetten ze overzichtelijk in een register, met de gevaren, hoeveelheden en veiligheidsinformatiebladen. Je preventiemedewerker kan het daarna actueel houden.

Toetsing aan grenswaarden

We toetsen de blootstelling aan de wettelijke grenswaarden en helpen bij het vaststellen van een veilige grenswaarde voor stoffen zonder wettelijke norm.

Kankerverwekkende stoffen

Voor CMR-stoffen helpen we met het verplichte register, het onderzoek naar vervanging en het zo laag mogelijk houden van de blootstelling.

Advies over maatregelen

Volgens de arbeidshygiënische strategie: eerst aanpak bij de bron, dan technische en organisatorische maatregelen en pas daarna persoonlijke beschermingsmiddelen.

Ventilatie en afzuiging

We beoordelen of ventilatie en bronafzuiging goed werken en adviseren over verbeteringen die de blootstelling effectief verlagen.

Voorlichting en toolbox

Met praktische voorlichting leren medewerkers de gevaren herkennen, etiketten lezen en veilig werken met de stoffen in hun eigen werk, bijvoorbeeld in een toolboxmeeting.

Werkwijze

Zo pakken wij het aan

01

Inventarisatie

We brengen de stoffen, werkplekken en werkzaamheden in kaart.

02

Eerste beoordeling

Met een basisonderzoek bepalen we waar de risico's liggen.

03

Verdieping waar nodig

Waar nodig berekenen we de blootstelling of meten we volgens NEN-EN 689.

04

Rapport en advies

Je ontvangt een helder rapport met conclusies en praktische maatregelen.

Meting op de werkvloer

Zo verloopt een meting van gevaarlijke stoffen

01

Observaties

We kijken mee op de werkvloer: welke taken, hoe lang, met welke producten en welke maatregelen. Zo bepalen we wie, wanneer en hoe we meten.

02

Indicatieve metingen

Met direct afleesbare apparatuur doen we indicatieve metingen. Die laten snel zien bij welke handelingen en op welke plekken de concentraties het hoogst zijn.

03

Meten in de ademzone

Medewerkers dragen een meetpompje met filter in de ademzone, gedurende een volledige werkdag. Zo meten we wat zij tijdens hun normale werk werkelijk inademen.

04

Analyse en rapport

Een laboratorium analyseert de monsters. Wij toetsen de uitkomsten aan de grenswaarden en vertalen ze in een helder rapport naar concrete maatregelen.

Uit de praktijk

Lasrook gemeten bij een constructiebedrijf

Bij een constructiebedrijf in Groningen hebben we de blootstelling aan lasrook gemeten. De grenswaarde werd niet overschreden, maar er waren wel pieken tijdens het lassen. Lees hoe we het hebben aangepakt.

Lees de case  →

Gevaarlijke stoffen

Eis tot naleving, register of RI&E gevaarlijke stoffen?

Heeft de Arbeidsinspectie je gevraagd om je gevaarlijke stoffen te inventariseren en de blootstelling te beoordelen? Of wil je het gewoon goed geregeld hebben? We helpen je met elke stap.

Veelvoorkomende stoffen per sector

Metaal en scheepsbouw: lasrook, slijpstof, metaalbewerkingsvloeistoffen. Hout en meubel: houtstof, lijmen en lakken. Bouw en betonbewerking: kwartsstof, cement. Kunststof en composiet: styreen, harsen, isocyanaten. Garages en onderhoudswerkplaatsen: remreiniger, oplosmiddelen, dieselmotoremissie.

We werken door heel Nederland en komen bij je op locatie. Ons kantoor staat in Lemmer, dus in Noord-Nederland zijn we vaak extra snel ter plaatse.

Lees ook: NEN-EN 689 uitgelegd · Verbetercheck Lasrook rood · Remreiniger en oplosmiddelen · Kankerverwekkende stoffen op het werk

Jelmer Mook, gecertificeerd arbeidshygiënist bij ArboVeiligheid

Je deskundige

Jelmer Mook

Gecertificeerd arbeidshygiënist & veiligheidskundige

Jelmer meet en beoordeelt de blootstelling aan gevaarlijke stoffen en geluid, en voert RI&E's en toetsingen uit. Hij heeft 15 jaar ervaring in het werkveld. Bij ArboVeiligheid spreek je dus direct met de deskundige die het onderzoek ook zelf uitvoert.

Meer over ons team →

FAQ

Veelgestelde vragen over gevaarlijke stoffen meten

Wat zijn gevaarlijke stoffen?

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen of mengsels die door hun chemische, fysische of biologische eigenschappen een risico vormen voor de gezondheid, veiligheid of het milieu. Denk aan stoffen die giftig, bijtend, brandbaar, explosief, kankerverwekkend of milieugevaarlijk zijn.

Moet ik gevaarlijke stoffen op de werkplek registreren?

Ja. Werkgevers moeten een actuele inventarisatie bijhouden van de gevaarlijke stoffen die op de werkplek aanwezig zijn of gebruikt worden, inclusief hoeveelheden en veiligheidsinformatiebladen. Voor CMR-stoffen geldt bovendien een apart, verplicht register met blootstellingsgegevens.

Wanneer is meten nodig?

Meten is nodig als een basisonderzoek of rekenmodel geen duidelijk antwoord geeft, bijvoorbeeld omdat de blootstelling in de buurt van de grenswaarde ligt. Ook bij kankerverwekkende stoffen of als je een harde onderbouwing nodig hebt, bijvoorbeeld na klachten of een inspectie, is meten meestal nodig.

Wat is Stoffenmanager?

Stoffenmanager is een veelgebruikt online hulpmiddel om de blootstelling aan gevaarlijke stoffen te schatten. Het model rekent met onder meer de eigenschappen van de stof, de werkwijze, de duur en de genomen maatregelen. Zo krijg je een kwantitatieve inschatting zonder direct te hoeven meten.

Wat is NEN-EN 689?

NEN-EN 689 is de Europese norm voor het meten van blootstelling via inademing en het toetsen aan grenswaarden. De norm beschrijft hoe je groepen medewerkers met vergelijkbare blootstelling samenstelt, hoeveel metingen nodig zijn en hoe je de resultaten statistisch toetst. Zo is de conclusie betrouwbaar en goed onderbouwd.

Wat zijn CMR-stoffen?

CMR staat voor carcinogeen (kankerverwekkend), mutageen (erfelijke schade veroorzakend) en reprotoxisch (schadelijk voor de voortplanting). Dit zijn stoffen waarvan is aangetoond of vermoed dat ze op lange termijn ernstige, vaak onomkeerbare gezondheidsschade kunnen veroorzaken, ook bij lage blootstelling.

Hoe herken ik een CMR-stof?

Aan de H-zinnen op het etiket of in het veiligheidsinformatieblad. Carcinogeen: H350 of H351. Mutageen: H340 of H341. Reprotoxisch: H360 of H361.

Gelden er extra regels voor werken met CMR-stoffen?

Ja. Je moet CMR-stoffen waar mogelijk vervangen door minder gevaarlijke alternatieven. Lukt dat niet, dan moet de blootstelling zo laag mogelijk worden gehouden, moet je een actueel register bijhouden en moeten medewerkers die ermee werken extra worden voorgelicht.

Wat kost een meting van gevaarlijke stoffen?

Dat hangt af van het aantal stoffen, het aantal medewerkers en functies dat we meten, het aantal meetdagen en de laboratoriumanalyses. Vaak is een basisonderzoek of een berekening met Stoffenmanager al voldoende, en dat is een stuk voordeliger dan meten. Na een kort gesprek ontvang je een offerte op maat.

Hoe lang duurt een onderzoek naar gevaarlijke stoffen?

De metingen op locatie duren meestal één of enkele werkdagen. Daarna analyseert het laboratorium de monsters. Inclusief rapport moet je rekening houden met enkele weken. Een basisonderzoek zonder metingen is vaak sneller klaar.

Is een nadere inventarisatie gevaarlijke stoffen verplicht?

Ja, als medewerkers met gevaarlijke stoffen werken of eraan kunnen worden blootgesteld. Het Arbobesluit verplicht de werkgever om de aard, de mate en de duur van de blootstelling te beoordelen (artikel 4.2). Dat kan met een rekenmodel zoals Stoffenmanager of, als dat geen duidelijk antwoord geeft, met metingen volgens NEN-EN 689.

Gevaarlijke stoffen laten meten?

Vraag vrijblijvend een offerte aan. We bespreken welke stoffen er bij jou spelen en welke aanpak het beste past. Je hoort binnen 48 uur van ons.

Adviseurs van ArboVeiligheid in een werkplaats