De Arbowet verplicht iedere werkgever met personeel om een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) te hebben. Maar hoe zorg je ervoor dat die binnen organisaties gaat leven? Jelmer Mook en Afra Haarsma van Arboveiligheid.nl leggen het uit aan de hand van een 7-stappenplan.

Wat is een RI&E?

In een verplichte Risico -Inventarisatie en -Evaluatie brengt een werkgever alle veiligheidsrisico’s binnen het bedrijf in kaart. Bij risico's kan worden gedacht aan gevaarlijke stoffen, het tillen van zware spullen (fysieke belasting), werkdruk, het werken met machines. Deze risico’s worden geëvalueerd. Het doel van de RI&E is om door de juiste maatregelen te treffen een gezonde werkomgeving en een veilige werkplek te creëren, gezondheidsklachten en ongevallen te voorkomen of te beperken aan de hand van het plan van aanpak.

Het hebben van een RI&E brengt voordelen met zich mee

Vaak wordt een risico inventarisatie en evaluatie alleen maar als verplicht onderdeel van de bedrijfsvoering gezien, dit is zonde want het hebben van een goede risico inventarisatie en evaluatie kent een aantal grote voordelen. Allereerst zorgt een goed uitgevoerde risico inventarisatie en evaluatie ervoor dat medewerkers zich veilig voelen op hun werkplek, wat kan leiden tot een verhoogde motivatie en minder werk gerelateerd stress. Een risico inventarisatie en evaluatie kan bijdragen om het werkplezier te verhogen. Een risico inventarisatie en evaluatie helpt om ongevallen en beroepsziekten te voorkomen, wat leidt tot minder ziekteverzuim, hogere productiviteit en lagere kosten voor een bedrijf. Een ander belangrijk voordeel is dat een risico inventarisatie en evaluatie inzicht geeft in de effectiviteit van de veiligheidsmaatregelen. Bedrijven kunnen hierdoor hun veiligheidsbeleid continue verbeteren.

Controle op de RI&E

De Nederlandse arbeidsinspectie (voorheen ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid) controleert bedrijven op de aanwezigheid van een actuele RI&E . Het niet hebben van een actuele RI&E kan leiden tot een boete.

Arboveiligheid ondersteunt bedrijven bij het opstellen van een RI&E

Een middelgroot woningbouwbedrijf van circa 280 medewerkers moet een RI&E-traject starten vanuit de noodzaak voor VCA-certificering. De werknemers van het bouwbedrijf zien de RI&E als 'verplicht administratief gedoe'. "We moeten het doen voor de VCA, maar het kost alleen, maar geld en tijd."

Stap 1: Inventariseer de risico's

Arboveiligheid heeft onderzoek gedaan naar waarom het bedrijf de RI&E wil aanpakken. In dit geval ging het om de voorbereiding voor de VCA-certificering. Om de risico's goed te kunnen inventariseren was het bij dit bedrijf noodzakelijk om eerst de onvrede bij de medewerkers boven tafel te krijgen. Hiertoe brachten wij zowel directie als medewerkers in de keet bijeen en spraken met hen over het belang van de RI&E.

Enkele medewerkers vertelden dat ze al vaak hadden aangegeven dat de koppelingen van de rolsteigers steeds losschoten, met een groot risico op vallen. Daar werd volgens hen niet naar geluisterd. Opmerkingen als "We hebben dit al honderd keer aangegeven, maar er wordt nooit iets mee gedaan kwamen geregeld langs. De directie bleek niet op de hoogte van de onvrede van de medewerkers.

Stap 2: Beoordeel de risico's Beoordeel de risico's met behulp van de Risico-Ranking-Methode.

Samen met een werkgroep, bestaande uit timmerlieden die met de rolsteigers werkten, brachten we verschillende scenario's in beeld. Bij het losschieten van een koppeling zou een rolsteiger instabiel kunnen worden en kunnen instorten. Een medewerker zou dan van grote hoogte kunnen vallen.

Met de Risico-Ranking-Methode berekenden we de risicoscore.

· Kans = 6 (er waren al incidenten geweest)

· Effect = 15 (want het vallen is mogelijk dodelijk)

· Bloostelling = 6 (omdat er dagelijks op de steiger werd gewerkt)

Uit deze risicoberekening kwam score 540 (6x15x6=540). Dit komt neer op een zeer hoog risico. Actie op korte termijn was daarom noodzakelijk.

Stap 3: Bepaal de maatregelen

Formuleer de maatregelen in een advies aan het bedrijf of de organisatie.

Na overleg met verschillende leveranciers van rolsteigers, formuleerden we ons advies en deelden we enkele adviezen met het bedrijf, zoals:

· Vervang de ondeugdelijke koppelingen voor nieuwe koppelingen.

· Train de gebruikers/timmerlieden in het juist opbouwen van de rolsteigers.

· Maak een trainingsvideo over hoe de steiger op de juiste manier moet worden opgebouwd en neem daarin de montage van de koppelingen mee.

· Houd de keurende instantie van de rolsteigers op de hoogte van mogelijke problemen.

Stap 4: Rapporteer en stel een plan van aanpak op Beschrijf de knelpunten uit stap 1 in het plan van aanpak.

Alle bevindingen legden we netjes vast in een overzichtelijke RI&E. Ook beschreven we de concrete acties van stap 3 in het plan van aanpak.

Stap 5: Toetsing

Laat de RI&E en het plan van aanpak toetsen door gecertificeerde arbokerndeskundigen.

Nadat de opdrachtgever akkoord had gegeven op het concept voor RI&E en plan van aanpak en dit was aangevuld met concrete adviezen, vond multidisciplinaire toetsing door Arboveiligheid plaats door een arbeidshygiënist, een hoger veiligheidskundige en een A&O-deskundige. Omdat we zelf gecertificeerd zijn, konden wij de toetsing ook gedeeltelijk zelf uitvoeren. Het bouwbedrijf kreeg hiermee een getoetste RI&E die voldeed aan alle wet- en regelgeving.

Veel RI&E's stoppen na deze 5 stappen. Maar de volgende stap 6 en 7 zijn belangrijk om de maatregelen blijvend te implementeren.

Stap 6: Begeleiding bij implementatie

Neem stappen om de adviezen blijvend door te voeren.

In dit geval was het zaak om de nieuwe koppelingen van de rolsteigers op de werkvloer te krijgen. Hiertoe spraken we met de leverancier af om op locatie te komen. De medewerkers kregen training en uitleg over de correcte opbouw van de rolsteiger. Dit is gefilmd en deze trainingsvideo is met een QR-code aan de steiger bevestigd, zodat iedereen die altijd kan bekijken.

Stap 7: Periodieke evaluatie

Bespreek de RI&E en het plan van aanpak periodiek met het bedrijf of de organisatie. Het actueel houden en volledig is hiermee geborgd, want werkomstandigheden kunnen veranderen. Bespreek ook altijd de wijzigingen in wet- en regelgeving, wijzigingen in de organisatie, bouwkundige aanpassingen en wijzigingen in de processen of werkzaamheden. Stel indien nodig de RI&E op deze punten bij. Kijk steeds of de getroffen maatregelen uit het plan van aanpak nog effectief zijn en wat de ervaringen ermee zijn.

Bij het bouwbedrijf was het nu voor iedereen duidelijk wat de aandachtspunten waren bij het juiste gebruik en de veiligheid van de rolsteigers. Bijkomend voordeel: de weerstand tegen de RI&E was ook verdwenen. Want de medewerkers voelden zich nu gehoord en serieus genomen. Daardoor kwamen er vaker meldingen binnen over onveilige situaties. Het bouwbedrijf registreert en analyseert die nog altijd en onderneemt indien nodig direct actie.